Mwandishi: Zablon Rogito

SAUTI

Maana: Sauti ni mlio unaotokana na mgusano wa ala za kutamkia wakati wa kuzungumza

Aina za sauti

Sauti za lugha ya kiswahili zimegawika katika makundi mawili:

• Irabu
• Konsonanti

Irabu

Irabu ni sauti ambazo inapotamkwa hewa kutoka mapafuni haizuiliwi Kwokwote, yaani hewa upita kwa ulaini.

Sauti za irabu ni tano nazo ni:

/a/,/e/,/i/,/o/,/u/

Vigezo vya kuainisha irabu

Irabu uainishwa kwa kuzingatia Vigezo vifutavyo

1. Hali ya midomo

• Mviringo: u,a
• Kutandazika: a,i,e

2. Mkao wa ulimi katika kinywa

• Juu: u,i
• Chini: a
• Kati: o,e

3. Sehemu ya ulimi ya kutamkia

• Mbele: e,i
• Kati: a
• Nyuma: u,o

 

Sauti na sifa zake bainifu

/a/_hutamkiwa chini kati

_inapotamkwa midomo utandazika

/e/_hutamkiwa mbele kati

_midomo utandazika

/i/_hutamkiwa mbele juu

_midomo utandazika

/o/_hutamkiwa nyuma kati

_midomo huwa mviringo

/u/_ni sauti ya nyuma juu

_inapotamkwa midomo huviringika