Tag Archives: irabu

Uainishaji wa irabu

8 Replies

Mwandishi: Zablon Rogito

SAUTI

Maana: Sauti ni mlio unaotokana na mgusano wa ala za kutamkia wakati wa kuzungumza

Aina za sauti

Sauti za lugha ya kiswahili zimegawika katika makundi mawili:

  • Irabu
  • Konsonanti

Irabu

Irabu ni sauti ambazo inapotamkwa hewa kutoka mapafuni haizuiliwi Kwokwote, yaani hewa upita kwa ulaini.

Sauti za irabu ni tano nazo ni:

/a/,/e/,/i/,/o/,/u/

Vigezo vya kuainisha irabu

Irabu uainishwa kwa kuzingatia Vigezo vifutavyo

1. Hali ya midomo

  • Mviringo: u,a
  • Kutandazika: a,i,e

2. Mkao wa ulimi katika kinywa

  • Juu: u,i
  • Chini: a
  • Kati: o,e

3. Sehemu ya ulimi ya kutamkia

  • Mbele: e,i
  • Kati: a
  • Nyuma: u,o

 

Sauti na sifa zake bainifu

/a/_hutamkiwa chini kati

_inapotamkwa midomo utandazika

/e/_hutamkiwa mbele kati

_midomo utandazika

/i/_hutamkiwa mbele juu

_midomo utandazika

/o/_hutamkiwa nyuma kati

_midomo huwa mviringo

/u/_ni sauti ya nyuma juu

_inapotamkwa midomo huviringika

 

Share this;

Aina na miundo ya silabi

14 Replies

Silabi ni kipashio kinachotamkika

Maana

Sauti mbili au zaidi zinazotamkwa kwa pamoja.

Sauti mbili au zaidi ambazo hutamkwa kama  fungu moja la sauti.

Aina za silabi

Kuna aina mbili za sila katika Kiswahili

Silabi funge

Hizi ni silabi ambazo huishwa kwa konsonanti

Mfano: m-tu

Silabi wazi/huru

Hizi ni silabi ambazo huishia kwa irabu

Mfano: ka-ka, le-o,u-si-ku

MUUNDO WA SILABI

Kuna miundo mbalimbali ya silabi katika Kiswahil

Irabu pekee

o-a,i-ta

konsonanti pekee

m-tu

konsonanti irabu

ji-tu

konsonanti konsonanti irabu

fye-ka, bwe-ka

konsonanti konsonanti konsonanti irabu

mbwe-ha,twa-ngwa

Mifano ya maswali

  1. Eleza maana ya silabi.(alama 1)
  2. Huku ukitoa mifano eleza aina mbili za silabi. (alama 2)
  3. Eleza miundo yoyote miwili ya silabi. (alama 2)
  4. Tenganisha silabi: viyeyusho  (alama 2)
  5. Tunga neno lenye muundo ufuatao: KI+KI+I. (alama 2)
Share this;